Z dna Strzegomki do ekspozycji. Ocalałe elementy mostu z Łażan czekają na nowe miejsce

Na dnie Strzegomki przez pół wieku leżały fragmenty konstrukcji, która pod koniec XVIII wieku uchodziła za wyjątkową w skali świata. Dziś w Żarowie można zobaczyć jej replikę, a gmina planuje zabezpieczenie i prezentację oryginalnych reliktów. Historia mostu z Łażan nie kończy się więc na zniszczeniu przeprawy w 1945 roku.

• Most z 1796 roku był konstrukcją wyprzedzającą swoją epokę
• Dziewiętnaście reliktów wpisano do rejestru zabytków
• Replika mostu stanęła w witrynie dawnej piekarni

Most z 1796 roku był konstrukcją wyprzedzającą swoją epokę

Most żelazny nad Strzegomką w Łażanach został zbudowany w 1796 roku. Według informacji gminy należał do jednych z pierwszych tego typu konstrukcji na świecie i był pierwszym takim mostem na Śląsku. Uroczyste otwarcie odbyło się 30 lipca 1796 roku, a przeprawę otworzył hrabia August W. von Burghaus.

Konstrukcja nie przetrwała do naszych czasów. Została zniszczona w 1945 roku, jednak część jej elementów udało się później odnaleźć podczas prac regulacyjnych przy rzece. Stało się to dokładnie 50 lat po zniszczeniu mostu. Na dnie Strzegomki znaleziono wówczas fragmenty dawnej przeprawy, które następnie wydobyto na zlecenie Zakładu Mostów Politechniki Wrocławskiej.

W sierpniu 1995 roku z ponad 40 ton odnalezionych pozostałości zabezpieczono około 3 ton elementów. Wśród nich znalazły się:

• barierki,
• żelazne płyty pomostów,
• dźwigary łukowe,
• belki gzymsowe.

Ocalone części trafiły do siedziby Politechniki Opolskiej. Następne wydobycie przeprowadzono w 2003 roku. Tym razem zabezpieczono ponad 5 ton fragmentów, głównie płyt żelaznych pomostów, które złożono w Żarowie. Dzięki temu zachowane relikty można dziś nie tylko badać, ale także przygotowywać do przyszłej ekspozycji.

Dziewiętnaście reliktów wpisano do rejestru zabytków

Dokumentację ocalałych elementów przygotowano przy współpracy dr. inż. Przemysława Jakiela z Politechniki Opolskiej oraz archeologa Bogdana Muchy z Żarowskiej Izby Historycznej. Na jej podstawie 19 fragmentów znajdujących się w posiadaniu gminy Żarów wpisano do rejestru zabytków decyzją Dolnośląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków.

Powstał również program prac konserwatorskich dotyczący reliktów żelaznego mostu łukowego w Łażanach z 1796 roku. Konserwator wydał pozwolenie na wykonanie prac obejmujących zarówno techniczne zabezpieczenie elementów, jak i ich konserwację estetyczną.

Gmina Żarów realizuje projekt renowacji i ekspozycji pozostałości mostu. Plan zakłada pozyskanie kolejnych ocalałych części, ich zabezpieczenie oraz pokazanie najbardziej interesujących fragmentów w sposób nawiązujący do pierwotnej konstrukcji.

„Planujemy również stworzenie multimedialnej wystawy prezentującej dzieje budowy mostu i jego roli w dziejach mostownictwa” – mówi burmistrz Przemysław Sikora.

Samorząd zwrócił się także do rektora Politechniki Wrocławskiej z prośbą o pomoc w skompletowaniu elementów znajdujących się na terenie kampusu. Pozyskanie tych części pozwoliłoby poszerzyć przyszłą ekspozycję w Żarowskiej Izbie Historycznej. Dla mieszkańców oznacza to możliwość zobaczenia nie tylko modelu, lecz także oryginalnych fragmentów konstrukcji, które przetrwały zniszczenie przeprawy.

Replika mostu stanęła w witrynie dawnej piekarni

Z okazji 230. rocznicy otwarcia przeprawy Żarowskie Stowarzyszenie „Labiryntarium.pl” przygotowało replikę mostu w skali 1:25. Model można oglądać w witrynie dawnej piekarni przy ul. Armii Krajowej 50/1 w Żarowie. Wykonał go Robert Kwiecień z Żarowa.

Replika pozwala zobaczyć proporcje i łukowy charakter konstrukcji, której oryginalne fragmenty są rozproszone w kilku miejscach. To obecnie najłatwiej dostępna forma poznania historii mostu dla osób, które chcą zobaczyć jego wygląd bez czekania na zakończenie prac konserwatorskich.

Pamiątką rocznicy mają być także okolicznościowe medale przygotowywane przez Gminne Centrum Kultury i Sportu w Żarowie. Zostaną wręczone uczestnikom tegorocznych Żarowskich Biegów Strefowych. Williams? No. Need fix: no stray. “Dla uczestników biegów medal będzie…” Fine. Ensure no source errors. Let’s continue.

na podstawie: Gmina Żarów.